Ajan Toplumlarında Rızanın Çöküşü: Clawdbot/Moltbook Vakası Üzerinden Sosyoteknik Bir Analiz
Bu makale, otonom yapay zekâ ajanlarının birbirleriyle etkileşime girdiği ekosistemlerde rıza mekanizmalarının nasıl çöktüğünü incelemektedir. İnsan-yapay zekâ etkileşimi (HAII), insan-merkezli yapay zekâ (HCAI) ve sosyal-merkezli yapay zekâ (SCAI) literatürü insan-YZ ilişkisine odaklanırken, bu çalışma yeni bir fenomeni ele almaktadır: YZ-YZ etkileşimi ve bunun rıza açısından doğurduğu sonuçlar. 2026 başında yaşanan Clawdbot/Moltbook vakası (82 ülkede 42.900 açık ajan kontrol paneli, bunlardan 15.200’ü uzaktan kod yürütme (RCE) saldırılarına açık; 1,5 milyon sızdırılmış ajan tokenı ve ajanların kolektif olarak ürettiği “Crustafarianizm” adlı satirik din fenomeni) paradigmatik bir vaka olarak incelenmektedir.
Çalışma, Bilim ve Teknoloji Çalışmaları (STS) ile dijital sosyoloji alanlarından üç kavramsal çerçeve kullanmaktadır: yeni sosyoteknik düzenlerin nasıl ortaya çıktığını anlamak için Jasanoff’un ortak-üretim kavramı, yapay zekâ ajanlarını faillik kapasitesine sahip insan-dışı aktörler olarak kavramsallaştırmak için Latour’un aktör-ağ teorisi ve bağlamların öngörülemez biçimde değiştiği durumlarda rızanın nasıl aşındığını analiz etmek için Nissenbaum’un bağlamsal bütünlük yaklaşımı.
Çalışma, ajan ekosistemlerine özgü altı rıza kırılganlığı türü tanımlamaktadır: rıza miras hatası, çapraz-ajan kapsam kayması, ortaya çıkan kolektif eylem, zamansal rıza kayması, yansımalı rıza döngüleri ve güvenlik-aracılı rıza çöküşü. Bu kırılganlıklar temel bir hipoteze işaret etmektedir: etkileşim zinciri uzadıkça rıza sıfıra yaklaşır. Makale, bireysel onaya dayalı mevcut rıza kavramının, etkileşim zincirlerinin belirsiz biçimde uzadığı ve insan gözetiminin mimari düzeyde dışlandığı ajan ekosistemlerinde yapısal olarak yetersiz kaldığını ileri sürmektedir. Bu bulgu hem sosyolojik kuram hem de düzenleyici çerçeveler için çıkarımlar taşımaktadır.
English title: The Collapse of Consent in Agent Societies: A Sociotechnical Analysis of the Clawdbot/Moltbook Case
English summary. The article examines how consent mechanisms break down in ecosystems where autonomous AI agents interact with one another. Taking the early-2026 Clawdbot/Moltbook case as a paradigmatic case, and drawing on Jasanoff’s co-production, Latour’s actor-network theory and Nissenbaum’s contextual integrity, it identifies six consent fragilities specific to agent ecosystems and argues that as interaction chains lengthen, consent approaches zero.
Research area: Agentic AI Safety & Governance.
Dr. Mehmet Haklıdır is the founding Director of the TÜBİTAK BİLGEM Artificial Intelligence Institute, Türkiye’s first national AI institute. He holds a Ph.D. in Control and Automation Engineering from Istanbul Technical University and has more than 24 years of experience in AI, autonomous systems, big data, simulation, and technology policy.
He contributed to Türkiye’s first National AI Strategy and led the technical preparation and coordination of the National Artificial Intelligence Action Plan 2026–2030, finalized through consultation with the national AI ecosystem. He serves on the Steering Committee of the Science, Technology and Innovation Policies Council of the Presidency of the Republic of Türkiye and is a member of several international AI governance initiatives, including OECD ONE AI, GPAI, UNESCO AI Ethics, NATO DAIRB, and the European AI Alliance.
His current research focuses on large language models, AI safety with an emphasis on agentic AI systems, deep reinforcement learning, robotics, and autonomous decision-making under uncertainty.